20. Yüzyılda Yazılmış Divanlar

Eslâf kapıldıkça güzelden güzele
Fer vermiş o neşveyle gazelden gazele
Sönmez seher-i haşre kadar şi’r-i kadîm
Bir meş’aledir devredilir elden ele
Yahyâ Kemâl Beyatlı

19. yüzyılın ikinci yarısı itibarıyla divan edebiyatının tarih sahnesinden çekildiği düşünülmüş, hatta 20. yüzyılda şiir vadisinde kalem oynatmış edipleri ihtiva eden antoloji tarzındaki eserlerde bu yüzyılda divan yazan şairlere hemen hemen hiç rastlanmamıştır. Klâsik Türk edebiyatının tarih sahnesinden çekilmek bir yana dursun olanca haşmetiyle hayatiyetini devam ettirdiğini göstermek bakımından bu çalışma oldukça dikkat çekicidir. Görülmektedir ki yok sayılan, görmezden gelinen bu şairler klâsik Türk şiir geleneğini bu asırda devam ettirmişlerdir. Hayat tarzının değişmesine, iletişim vasıtalarının farklılaşmasına ve hatta asırlarca kullanılmış olan alfabesinin bile değişmesine rağmen klâsik şiir anlayışı oldukça canlı bir şekilde hayatiyetine devam etmiş ve 20. yüzyılda da güçlü temsilciler çıkarmıştır. Bu yüzyılda divan yazarak eskiyi reddetmeyen ve gündelik olanın sıradanlığına kapılmayan bu şairler, rayici eskisi kadar çok olmasa da klâsik usûlü tercih etmişler ve ona yeni bir nefes vermişlerdir.

20. Yüzyılda Yazılmış Divanlar isimli bu çalışma, iki ana bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde, klâsik Türk edebiyatının tarih sahnesinden çekildiğinin var sayıldığı bir dönem olan 20. yüzyılda, 240 şair tarafından kaleme alınmış divanlar ve bu divanları kaleme alan şairler tedkik edilmiştir. 20. yüzyılda aruz veznini kullanarak şiirler kaleme almış olmakla birlikte bir divan tertip etmeyen şairlerin de varlığı göz önünde bulundurulduğunda, klâsik tarzda eser veren şairlerin sayıca çokluğu açıkça görülmektedir. Klâsik şiirin bittiğinin varsayıldığı bir dönemde bu sayının oldukça yüksek olması dikkat çekicidir. Bu divanlar, divan ismiyle adlandırılanlar ve divan olarak adlandırılmayıp özel bir isim verilen eserler olarak ikiye ayrılarak incelenmiştir. Bu bölüm yazılırken şairler hakkında biyografik bilgi verilmiş ve yazmış oldukları eserlerin neler olduğu sıralanmıştır. Ardından şairin divanı ile ilgili hususiyetler detaylı bir şekilde belirtilerek şairin edebî şahsiyetini yansıtan üç şiir misal olarak verilmiştir.

İkinci bölüm, 20. yüzyılda yazılmış divanların klâsik edebiyat geleneği açısından değerlendirilmesinden oluşmaktadır. Osmanlı döneminde yaşayan şairlerle 20. yüzyılda divan tertip etmiş şairlerin eserleri arasındaki ilişkiler oldukça detaylı bir sûrette incelenmiştir. Bu bölümde 20. yüzyılda divan yazan şairlerin doğum yerleri, isimleri, mahlâsları, meslekleri ve tasavvufî rabıtaları incelenmiş; ardından bu eserler dil, şekil ve muhteva bakımlarından bir değerlendirmeye tâbi tutulmuştur. Çalışmanın sonuna, 20. yüzyılda divan yazan şairlerin isim, doğum yeri, vefat yeri, doğum tarihi, vefat tarihi, divanın adı, mahlâs, vezin, meslek ve tarikat bilgilerinin toplu olarak verildiği bir tablo eklenmiştir. Bu tablo bir mânâda yapılan çalışmanın özeti olma niteliğini haizdir.