Tarih, sadece olayların kronolojik bir dökümü değil; cemiyetlerin varlık reflekslerinin ve bu refleksleri kuvveden fiile çıkaran şahsiyetlerin muhasebesidir. Türk modernleşmesinin en sancılı evresinde, imparatorluğun yıkıntıları arasından milli bir devletin nüvelerini çıkaran irade; hiç şüphesiz İttihat ve Terakki’nin kurucu aklı ve Türk milliyetçiliğinin devletleşme stratejistlerinden Mehmed Talat Paşa’dır. Onun hatırası, Türk milliyetçileri için yalnızca bir mazi güzellemesi değil, bir devletin nasıl ayakta tutulacağına dair canlı bir manifestodur.

Talat Paşa; posta memurluğundan, imparatorluğun sadrazamlığına uzanan hayatıyla, mahir yönlerinin idarecilik etrafında toplandığını ve insanları etkileyebilmek kudretini ortaya koymuştur. Türk milletinin bekası için karar alma ve icra etme cesaretini gösteren Paşa, Türk istikbalinin ise sessiz köşe taşlarındandır. Millî Mecmuâ’nın Talat Paşa dosyası, tıpkı Mustafa Kemal Atatürk, Enver Paşa dosyaları gibi, ruhları önünde tazimle eğildiğimiz cetlerimizin hatırasını yıpratanlara karşı hürmetimizi ikrar etme teşebbüsüdür.

Paşa’nın çok katmanlı portresi dosyada, birkaç temel sütun üzerinden incelenmiştir: Siyasi portresi ve teşkilatçılığı, politik faaliyetleri, Masonluğu meselesi, 1915 tehciri ve sonrası, Talat Paşa’ya dair tarih yazımı…