Türk Sanatları Bakır

Tarihte pek çok devlet ekonomik zenginlik ve kuvvetini madenlere verdiği önem sayesinde sağlamıştır. Anadolu’da kurulmuş güçlü imparatorluklardan Hititliler buna en iyi örnektir. Madenler, sahip olan devletin hem ekonomik hem de askerî gücünü ortaya koymaktadır. Zira hem askerî amaçlar için kullandığı gibi hem de ekonomik getirisi ile bir araç olarak kullanılmıştır. Ayrıca her türlü alet ve edevat ihtiyacı da bu maden çeşitliliği ile sağlanmaktaydı.

14. yüzyılda Doğu Roma İmparatorluğu’nun Balkanlar’da büyük bir kuvvet ve zenginliğe kavuşması, bölgenin madenlerini iyi değerlendirmesi sonucudur.

Osmanlı Devleti de Anadolu ve Balkanlarda elde ettiği madenleri uzun zaman değişiklik yapmayarak çalıştırmış, yeni maden sahaları açarak bu kaynakları çeşitlendirmiştir.

Bu madenlerden en önemlisi bakır kaynaklarıydı. Ticaretin en yoğun olduğu kap-kacak imâlinde kullanılan bakır madeni gelmekteydi.

Özellikle Anadolu’da çok yoğun bakır madenciliği yapılmış, maden yakınlarında ise bakır kap-kacak imâlatı gerçekleşmiştir.

Roma döneminde bakır kapların iç kısımlarının kalayla kaplanması keşfedilir. Gıda zehirlenmelerini önlemek amacıyla bakır mutfak kaplar sık sık kalaylanmak zorundaydı. Kalaycılar, kentlerde bakırcılar ile birlikte çalışsalar da kendilerinin bağımsız atölyeleri vardı. Ayrıca seyyar kalaycılar küçük yerleşim birimlerine giderek bakır kapları kalaylardı. 16. yüzyılda kalaycıların sayıları fazla olunca, yeni bir esnaf teşkilatı ortaya çıkmıştır. 18. yüzyılda İstanbul’da büyük bir iş kolu hâline gelen kalaycı esnafının çalışmaları ve bakırcıların ürettikleri mallarla ilgili, uymak zorunda oldukları kurallar, kanunname ve nizamnamelerle belirlenmişti.

Bu çalışmada bakır kap kacakların kısa tarihini ve yöresel kullanımlara göre çeşitliliğini gözler önüne sermeye çalıştık. Elimizden geldiğince seçkin örneklerle Anadolu coğrafyasında üretilen bakır eserleri tanıttık. Verebilecek daha pek çok ürün bulunmakla birlikte; genel çeşitliliği sizlere ulaştırdığımız ümidini taşıyoruz.